Het FNS-testbed als etalage voor 6G-innovatie
Binnen het FNS-programma wordt hard gewerkt aan de netwerken van de toekomst. Een van de mensen die daarbij een belangrijke rol speelt binnen het Nationaal 6G Testbed is Sander van der Zande, senior consultant bij TNO en lead van werkpakket 4.1: het 6G Nationaal Testbed. Zijn missie is helder: een omgeving creëren waarin bedrijven, onderzoekers en overheden samen kunnen ontdekken wat 6G mogelijk maakt - nog voordat de technologie officieel op de markt verschijnt. Het interview laat zien hoe het testbed uitgroeit tot een nationale proeftuin én een zichtbare etalage van innovatie.
Van 5G-plus naar de eerste stappen richting 6G
Volgens Sander bestaat het werkpakket uit drie hoofdonderdelen. Allereerst wordt gewerkt aan de technische infrastructuur van het testbed. “We hebben daar een mobiel netwerk neergezet dat zich moet ontwikkelen naar 6G,” vertelt hij. Het netwerk start momenteel vanuit een geavanceerde 5G-omgeving, maar wordt stap voor stap uitgebreid met nieuwe technologieën en functionaliteiten.
Daarnaast richt het testbed zich op innovatie. Bedrijven kunnen er toepassingen testen die gebruikmaken van toekomstige 6G-functionaliteiten, terwijl onderzoekers prototypes uit andere FNS-programmalijnen kunnen uitproberen in een realistische netwerkomgeving. “Een nieuw type antenne bijvoorbeeld, of slimme algoritmes die uiteindelijk onderdeel kunnen worden van een 6G-netwerk.”
Het derde onderdeel draait om kennisdeling. De ervaringen en resultaten uit de fieldlabs moeten beschikbaar komen voor een bredere doelgroep. Via de FNS-website wil het team use cases zichtbaar maken en inspiratie bieden aan bedrijven en organisaties die nu nog niet actief bezig zijn met 6G.
Vijf fieldlabs verspreid over Nederland
Het Nationaal 6G Testbed bestaat uit vijf fieldlabs verspreid over Nederland, waaronder locaties in Groningen, Delft, Den Haag, Amersfoort en Eindhoven. Volgens Sander is bewust gekozen voor die landelijke spreiding. “Waar vroeger dit soort initiatieven los van elkaar bestonden, doen we het nu veel meer gecoördineerd en samen.”
De fieldlabs hebben een belangrijke taak: bedrijven en organisaties enthousiasmeren om met 6G-toepassingen aan de slag te gaan. Dat gebeurt via evenementen, demonstraties en concrete voorbeelden van toepassingen. Inmiddels zijn er al meer dan honderd letters of intent verzameld van partijen die interesse hebben om een use case te ontwikkelen binnen het testbed.
Van maairobots tot slimme verkeerssystemen
Een van de eerste concrete toepassingen bevindt zich in Groningen. Daar wordt samen met een bedrijf onderzocht hoe autonome maairobots beter kunnen navigeren onder zonnepanelen, waar gps-signalen minder betrouwbaar zijn. Mobiele netwerken kunnen in de toekomst helpen bij nauwkeurige positionering van zulke machines.
Een belangrijke technologie hierin is sensing - een nieuwe functionaliteit die sterk verbonden is met 6G. Netwerkantennes analyseren daarbij niet alleen communicatiesignalen, maar gebruiken die signalen ook om informatie over de omgeving te verzamelen. “Die antennes kunnen eigenlijk dingen gaan zien om zich heen,” legt Sander uit. Met behulp van AI en machine learning ontstaan daardoor nieuwe inzichten, bijvoorbeeld over verkeersstromen of drones in het luchtruim.
Juist dat sensing-aspect ziet hij als een van de meest veelbelovende innovaties van 6G. Slimmere verkeerslichten, betere monitoring van drones en efficiëntere mobiliteitssystemen zijn volgens hem slechts de eerste voorbeelden van wat mogelijk wordt. “Ik ben heel benieuwd welke nieuwe mogelijkheden dat gaat bieden en waar we als maatschappij voordeel van gaan hebben.”
De brug tussen onderzoek en praktijk
Hoewel het testbed inmiddels operationeel is, ziet Sander de komende periode vooral als een fase waarin de verbinding tussen onderzoek en praktijk sterker moet worden. Tijdens de eerste fase lag de nadruk op opbouw: het netwerk moest technisch functioneren, fieldlabs moesten worden aangesloten en samenwerkingen moesten worden ingericht.
Nu verschuift de aandacht naar uitvoering. “Fase twee zal heel erg gericht zijn op de executie: wat gaan we er nou mee doen?” zegt hij. Dat betekent: use cases draaien, prototypes testen en toepassingen demonstreren die daadwerkelijk maatschappelijke impact kunnen maken.
Daarbij speelt samenwerking een grote rol. Binnen FNS werken tientallen partners samen, van kennisinstellingen tot bedrijven. Regelmatige online overleggen en fysieke bijeenkomsten zorgen ervoor dat kennis tussen de verschillende fieldlabs wordt gedeeld. Een gezamenlijke bijeenkomst bij ICCS in Groningen noemt Sander een van de meest inspirerende momenten tot nu toe. “Dat iedereen die lange reis maakte om erbij te zijn, laat zien hoeveel enthousiasme er is.”
Een etalage voor de toekomst
Volgens Sander begint nu pas echt de volgende belangrijke fase van het testbed: het uitvoeren van concrete use cases. “Het is leuk dat we nu de basis neer hebben gezet,” zegt hij, “maar de hoogtepunten moeten nog komen.” Hij kijkt vooral uit naar toepassingen waarbij zichtbaar wordt wat dankzij 6G wél mogelijk wordt en voorheen niet kon.
“We willen spannende toepassingen gaan doen waar mensen echt iets aan hebben - toepassingen waarvan je zegt: wauw, dit kon vroeger niet. Het testbed gaat een enorm belangrijk vehikel zijn om te laten zien wat er binnen FNS gebeurt,” zegt hij. “Onderzoek aan een antennetechnologie is voor de buitenwereld vaak te technisch. Maar zodra je het in een testbed laat zien, wordt zichtbaar wat ermee mogelijk is.”
Die zichtbaarheid is volgens hem essentieel, juist omdat 6G grote maatschappelijke impact kan krijgen. Betrouwbare en intelligente netwerken maken straks toepassingen mogelijk die vandaag nog onmogelijk zijn - van medische toepassingen op afstand tot slimme mobiliteitssystemen en autonome infrastructuren. “Ik ben ervan overtuigd dat mobiele netwerken een enorme toegevoegde waarde hebben voor de maatschappij,” besluit hij. “Met 5G begon dat al, maar met 6G gaan we nog veel verder.”
